در مشترکان بزرگ صنعتی و تجاری، دیماند یا همان قدرت قراردادی/درخواستی نقشی کلیدی در ساختار قبض دارد. دیماند نشان میدهد حداکثر توانی که از شبکه میخواهید برای شما فراهم شود چقدر است، و مبنای انتخاب تجهیزات اتصال و ظرفیت شبکه است. در صنعت برق ایران، دیماند با کیلووات سنجیده میشود و با انرژی مصرفی که با کیلوواتساعت اندازهگیری میشود متفاوت است. این تمایز سبب میشود قبض مشترکان دیماندی فراتر از «مصرف انرژی» محاسبه گردد. در ادامه با قبض مشترکین با دیماند بالای یک مگاوات آشنا میشوید.
دیماند قراردادی و دیماند ثبتشده؛ دو متغیر تعیینکننده
در قبض مشترکان با دیماند بالای یک مگاوات معمولاً دو مفهوم دیده میشود:
-
دیماند قراردادی: ظرفیتی که در قرارداد با شرکت برق توافق شده و شبکه بر همان اساس برای شما ظرفیتسازی کرده است.
-
دیماند ثبتشده (پیک ثبتشده): بیشترین توان لحظهای که در دوره قرائت واقعاً مصرف کردهاید و کنتور/تحهیز اندازهگیری آن را ثبت نموده است.
تفاوت این دو، منشأ برخی هزینهها و جریمهها است. برای مثال اگر دیماند ثبتشده بالاتر از دیماند قراردادی باشد، هزینههای اضافه یا تعدیل قراردادی محتمل است. در منابع تخصصی داخلی، به نسبت هزینههای دیماند و اثرات اقتصادی آن برای مشترک و صنعت برق اشاره شده است.
آشنایی با قبض مشترکین با دیماند بالای یک مگاوات
1- در این قسمت، مصرف برق شما بر حسب کیلوواتساعت در سه بازه زمانی متفاوت یعنی کمباری، میانباری و اوجبار نمایش داده میشود. در حالت معمول، شبکه برق کشور هر شبانهروز را بهطور میانگین به هشت ساعت کمبار، دوازده ساعت میانبار و چهار ساعت اوجبار تقسیم میکند. با این حال، زمان دقیق هر یک از این بازهها ممکن است در ماههای مختلف تغییر کند، زیرا تعیین ساعات مربوطه بر عهده شرکتهای توزیع یا مالک شبکه است.
در حال حاضر، معاملات بازار برق و بورس انرژی نیز بر اساس همین تقسیمبندی زمانی انجام میشود؛ بدین معنا که شرکت مدیریت شبکه برق ایران برای هر ماه، بازههای زمانی مشخصی را اعلام میکند و خرید و فروش انرژی در بازار بر پایه همان ساعات تعریفشده صورت میگیرد.
4- نرخهای حداکثر معاملات برق هر ماه توسط شرکت مدیریت شبکه برق ایران محاسبه و اعلام میشود و مبنای اصلی قیمتگذاری در بازار برق است. مشترکانی که برق خود را از طریق شرکتهایی مانند انرژی توان خریداری میکنند، از مزایای ویژهای بهرهمند میشوند؛ از جمله تخفیف حدود ۲۰ درصدی نسبت به نرخ حداکثری بازار، اولویت آخر در خاموشیها و معافیت از جریمه با ضریب ۱.۲ نرخ بازار. بررسیها نشان میدهد هزینه قرارداد با شرکت انرژی توان در فصول مختلف سال بین ۲۵ تا ۶۰ درصد کمتر از جریمههای بازار آزاد برق است، که این موضوع خرید برق از این شرکتها را برای صنایع بزرگ بهصرفه و مطمئنتر میسازد.
5- قدرت قراردادی یا همان دیماند مشترک، ظرفیتی است که بین مصرفکننده و مالک شبکه برق در قرارداد مشخص میشود و بیانگر حداکثر توان قابل استفاده توسط مشترک است. اگر مصرف واقعی از این حد فراتر رود، مقدار تجاوز در قسمت ماکسیمتر یا توان مصرفی ثبتشده قابل مشاهده خواهد بود. طبق رویه جدید وزارت نیرو، تمامی مشترکانی که دیماند قراردادی آنها بیش از یک مگاوات است، موظفاند برق مورد نیاز خود را از طریق شرکتهای عرضهکننده مجاز تأمین کنند. این الزام بهمنظور ساماندهی بازار برق، کنترل پیک مصرف و ایجاد شفافیت در فرآیند خرید انرژی اجرا شده است و به مشترکان بزرگ امکان میدهد با قراردادهای حرفهایتر، مدیریت مصرف و هزینه انرژی خود را بهینه کنند.
6- آبونمان در قبض برق، مبلغی ثابت است که بهعنوان حق اشتراک خدمات شبکه برق از تمام مشترکان دریافت میشود. این هزینه صرف نگهداری، پشتیبانی، قرائت کنتور و ارائه خدمات زیرساختی میگردد و ارتباطی با میزان مصرف انرژی ندارد. آبونمان معمولاً بر اساس نوع انشعاب و سطح ولتاژ محاسبه شده و بهصورت ماهانه در قبض درج میشود. نکته مهم این است که خرید یا عدم خرید برق از شرکتهایی مانند انرژی توان هیچ تأثیری بر مقدار آبونمان ندارد؛ زیرا این مبلغ مستقیماً توسط شرکت توزیع برق تعیین و طبق تعرفههای مصوب وزارت نیرو محاسبه میشود. بهعبارت دیگر، حتی در صورت تأمین برق از بازار یا قرارداد دوجانبه، هزینه آبونمان ثابت بوده و مستقل از روش خرید برق باقی میماند.
7- در صورتی که میزان مصرف برق مشترک از قدرت قراردادی تعیینشده در آیتم ۵ بیشتر شود، مازاد مصرف تحت عنوان هزینه تجاوز از حد قدرت در قبض برق درج میگردد. این بخش نشاندهنده هزینهای است که بابت استفاده فراتر از ظرفیت توافقی با شرکت برق محاسبه میشود و ارتباطی با روش خرید برق از انرژی توان یا سایر شرکتهای عرضهکننده ندارد.
8- در صورتی که مشترک از بانک خازنی برای اصلاح و بهبود ضریب توان خود استفاده نکند، موظف است هزینه انرژی راکتیو را در قبض برق پرداخت نماید. انرژی راکتیو در واقع توان غیرمفیدی است که در شبکه جریان دارد و باعث افزایش بار روی تجهیزات و خطوط انتقال میشود. اگر ضریب توان مشترک به کمتر از ۰.۹ برسد، در قبض برق عددی با عنوان ضریب بدی مصرف درج میگردد و هزینه مربوط به آن بهصورت مجزا از مشترک دریافت میشود.
10- مالیات بر ارزش افزوده یکی از بندهای قانونی قبض برق است که بر اساس مقررات مالی کشور، معادل ۹ درصد از مبلغ کل صورتحساب محاسبه و به هزینه نهایی افزوده میشود. این مالیات شامل همه مشترکان میشود و مستقیماً به حساب دولت واریز میگردد. با این حال، مشترکانی که برق خود را از شرکتهایی مانند انرژی توان خریداری میکنند، بهدلیل پرداخت هزینه برق با نرخی کمتر از تعرفههای رسمی شرکت توزیع، معمولاً مقدار کمتری مالیات بر ارزش افزوده میپردازند. در واقع، کاهش مبلغ پایه قبض بهصورت مستقیم باعث کاهش میزان مالیات میشود و این امر یکی از مزایای اقتصادی خرید برق از شرکتهای عرضهکننده مجاز محسوب میگردد.
۱۱- حقالعمل شرکتهای توزیع نیروی برق یا برق منطقهای هزینهای بود که پیشتر در قبوض مشترکان با قدرت قراردادی بیش از یک مگاوات درج میشد و بهعنوان سهم خدمات مدیریت شبکه و انتقال انرژی از آنها دریافت میگردید. اما طبق دستورالعملهای جدید توانیر، این بند از قبوض مشترکان بزرگ صنعتی و تجاری حذف شده است. هدف از این تغییر، شفافسازی ساختار هزینهها و تفکیک مبالغ مربوط به انتقال، توزیع و انرژی مصرفی است تا صورتحساب مشترکان دیماندی بهصورت دقیقتر و مبتنی بر مصرف واقعی تنظیم شود. حذف این آیتم همچنین باعث سادهتر شدن ساختار قبض و یکسانسازی آن میان بخشهای مختلف بازار برق شده است.