ساختار بازار برق ایران تحولات زیادی را پشت سر گذاشته و از الگوی خرید متمرکز دولتی فاصله گرفته و به سمت بازار آزاد و معامله رقابتی در بورس انرژی حرکت می‌کند. تجمیع کننده برق مانند یک پل، تولیدکنندگان کوچک و پراکنده را به بازار آزاد وصل می‌کند و ظرفیت نیروگاه های کوچک را کنار هم قرار می‌دهد، مدیریت و یکپارچه می‌کند و به صورت نیروگاه مجازی عرضه و به فروش می‌رساند.
مالک نیروگاه‌های خورشیدی و تجدیدپذیر یا تولیدکنندگان مقیاس کوچک، که تولیدشان کم هست و توجیهی برای حضور مستقیم در بازار بورس ندارند با روش تجمیع کنندگی برق سبز فروش برق را برای خودشان و حتی خریداران برق مثل صنایع، آسان می‌کنند.
در ادامه خواهیم گفت تجمیع کننده برق دقیقا چه کاری انجام می‌دهد و الزامات قانونی آن چیست (مثل پروانه ساتبا و پلتفرم برخط) ، مزایا و ریسک های آن چیست و چگونه تجمیع کننده مناسب انتخاب کنیم.
تجمیع کنندگی برق چیست؟
تجمیع کنندگی برق فعالیتی است که در آن یک شخص حقوقی دارای مجوز، برق تولیدی چند نیروگاه تجدیدپذیر که ظرفیت کم و پراکنده دارند را گردآوری می‌کند و آن را به‌صورت یک واحد یکپارچه (نیروگاه مجازی) مدیریت می‌کند و در تابلوی برق سبز بورس انرژی عرضه و به فروش می‌رساند. سپس درآمد حاصل از فروش را مطابق قرارداد میان نیروگاه‌ها تسویه می‌کند.
«اگر نیروگاه خورشیدی با ظرفیت اندک دارید، تولیدکننده‌ی کوچک‌مقیاس برق و حرارت هستید یا مدیریت کارخانه‌ای را بر عهده دارید که به برق پایدار نیاز دارد، شناخت سازوکار تجمیع به شما کمک می‌کند فروش برق را ساده‌تر پیش ببرید یا برق موردنیازتان را مطمئن‌تر تأمین کنید.»
تجمیع کننده برق کیست؟
تجمیع کننده برق یک نهاد واسطه دارای مجوز است که برق نیروگاه‌های کوچک تجدیدپذیر، مقیاس کوچک یا حتی خانگی را جمع‌آوری و مدیریت می‌کند و سپس در بازار برق به صورت خرید برق از بورس انرژی یا در قالب قرارداد دوجانبه برق به فروش می‌رساند.
تفاوت اصلی تجمیع کننده برق با فروش مستقیم در بورس این است که:
- نیروگاه‌های کوچک به‌جای حضور تک‌تک در بازار، از طریق یک نهاد واحد وارد معامله می‌شوند.
- پیچیدگی‌های فنی و اجرایی عرضه، بر عهده تجمیع کننده برق است، نه بهره‌بردار.
- بهره‌بردار با یک طرف قرارداد سروکار دارد، نه با ساختار چندلایه بازار.
نیروگاه کوچک دارید و نمی‌دانید برقتان را چگونه بفروشید؟ فروش برق نیروگاه خود را به انرژی توان که جزو اولین دارندگان مجوز تجمیع کنندگی برق، متشکل از مهندسین و متخصصین با‌تجربه است بسپارید.
چرا نیروگاه‌های تجدیدپذیر به تجمیع‌کننده نیاز دارند؟
نیروگاه‌ها به دو دلیل اصلی نیاز به تجمیع کننده دارند یک اینکه تولید کننده و نیروگاه مقیاس کوچک و خرد، به تنهایی نمی‌تواند در بورس انرزی برق رقابت کنند و برق مصرفی صنایع بزرگ را تامین کنند. دلیل دوم ماهیت متغیر تولید تجدیدپذیر است که هر دو در ادامه بررسی می‌شوند.
محدودیت‌های حضور مستقیم نیروگاه‌های کوچک در بازار
بهره‌بردار کوچک معمولاً با این موانع روبه‌رو است:
- ظرفیت پایین هر نیروگاه، که هزینه‌ی ثابت حضور در بازار را نسبت به درآمد سنگین می‌کند.
- پیچیدگی ثبت‌نام، دریافت کدهای معاملاتی و کار با سامانه‌های بازار.
- لزوم پایش دقیق تولید و گزارش‌دهی منظم.
- نبود تخصص حقوقی و مالی برای مدیریت قرارداد و تسویه.
نوسان تولید خورشیدی و بادی و ریسک انحراف از برنامه
تولید برق خورشیدی به تابش و تولید بادی به سرعت باد وابسته است؛ بنابراین یک نیروگاه کوچک به‌سختی می‌تواند میزان دقیق تولید آینده‌اش را تعهد کند. وقتی ده‌ها یا صدها نیروگاه با شرایط جغرافیایی متفاوت در یک مجموعه قرار می‌گیرند، نوسان هر واحد تا حدی با دیگران متعادل می‌شود و برنامه‌ریزی تولید برای کل مجموعه قابل‌اتکاتر خواهد بود. به همین دلیل پایش و پیش‌بینی تولید یکی از وظایف اصلی تجمیع‌کننده شمرده می‌شود.
تجمیع کننده برق چگونه کار می‌کند؟
مسیر کار تجمیع‌کننده را می‌توان در پنج گام خلاصه کرد:
- قرارداد با نیروگاه‌ها: بهره‌بردار با تجمیع‌کننده دارای مجوز قرارداد می‌بندد. در این قرارداد نحوه محاسبه کارمزد، مدت همکاری و شرایط خاتمه مشخص می‌شود.
- ثبت و پایش از طریق پلتفرم: تجمیع‌کننده موظف است بستر برخطی داشته باشد که نیروگاه‌ها از طریق آن به اطلاعاتی مانند قرارداد، میزان تولید، قیمت و نحوه تسویه دسترسی پیدا کنند.
- تجمیع ظرفیت و برنامه‌ریزی تولید: تولید نیروگاه‌های عضو گردآوری و پیش‌بینی می‌شود تا به‌عنوان یک نیروگاه مجازی عرضه شود.
- عرضه در تابلوی برق سبز: برق تجمیعی در بورس انرژی عرضه و معامله می‌شود.
- تسویه و تقسیم درآمد: درآمد فروش بر اساس تولید تأییدشده‌ی هر نیروگاه و شرایط قرارداد میان اعضا تقسیم می‌شود.
جایگاه تجمیع‌کننده در ساختار بازار برق و بورس انرژی
تجمیع‌کننده حلقه‌ی واسط میان تولیدکننده‌های کوچک و بازار است و در کنار چند نهاد دیگر معنا پیدا می‌کند:
| بازیگر | نقش در بازار | ارتباط با تجمیع‌کننده |
| نیروگاه تجدیدپذیر | تولید برق | طرف قرارداد و تأمین‌کننده‌ی برق |
| تجمیع‌کننده | گردآوری و عرضه‌ی برق به‌صورت نیروگاه مجازی | واسط میان نیروگاه‌ها و بازار |
| ساتبا (نهاد سیاست‌گذار و مجوزدهنده) | صدور پروانه، نظارت و تدوین الگوهای قراردادی | صدور مجوز فعالیت و نظارت بر عملکرد تجمیع‌کننده |
| بورس انرژی (تابلوی برق سبز) | بستر معامله‌ی برق تجدیدپذیر | محل عرضه‌ی برق تجمیعی |
| خریدار (مصرف‌کننده) | تقاضای برق تجدیدپذیر | طرف مقابل معامله در بازار |
مزایا و ریسک‌های تجمیع‌کنندگی برای نیروگاه تجدیدپذیر
تجمیع‌کنندگی راه‌حل بدون هزینه یا بدون ریسک نیست. تصمیم‌گیری متوازن نیازمند دیدن هر دو سمت است:
| مورد | مزیت | ریسک یا محدودیت | توضیح |
|---|---|---|---|
| دسترسی به بازار | ورود به تابلوی برق سبز بدون حضور مستقیم و مدیریت فرایندهای بازار | وابستگی عملیاتی به تجمیع‌کننده | کیفیت پلتفرم و پایش تعیین‌کننده است |
| درآمد | قیمت در بازار رقابتی و بر اساس عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد | نوسان قیمت و نبود تضمین درآمد | برخی منابع تجاری سودآوری را بیش از نرخ تضمینی می‌دانند؛ این ادعا قطعی نیست |
| بار اجرایی | کاهش بار ثبت‌نام، تسویه و گزارش‌دهی | نیاز به نظارت بر عملکرد تجمیع‌کننده | گزارش‌های دوره‌ای مطالبه شود |
| کارمزد | هزینه‌ی خدمات به‌صورت شفاف در قرارداد | کاهش درآمد خالص | میزان کارمزد را از متن قرارداد استخراج کنید |
| چارچوب قانونی | فعالیت تحت مجوز و نظارت ساتبا | تغییر مقررات یا ابهام در تفسیر | مشاوره حقوقی پیش از امضا ضروری است |
چه نیروگاه‌هایی می‌توانند برق خود را از طریق تجمیع‌کننده بفروشند؟
| نوع نیروگاه یا پروژه | وضعیت فروش از طریق تجمیع‌کننده برق سبز |
|---|---|
| خورشیدی خانگی و پشت‌بامی | سامانه‌های خورشیدی بهره‌برداری‌شده روی انشعاب خانگی از مصادیق اعلام‌شده برای این مسیرند. در نیروگاهی که برق خود را به ساتبا می‌فروشد، شرایط تغییر مسیر فروش نیز باید بررسی شود. |
| خورشیدی تجاری، اداری و سایر نیروگاه‌های خورشیدی کوچک | امکان عرضه برای نیروگاه‌های نصب‌شده روی انشعاب‌های تجاری و اداری نیز اعلام شده است. در پروژه‌های مستقل، پذیرش نیروگاه و مقدار برق قابل عرضه بر اساس ضوابط مربوط به همان پروژه بررسی می‌شود. |
| نیروگاه بادی کوچک | برق بادی از منابع تجدیدپذیر است و در صورت احراز شرایط عرضه، می‌تواند در این مسیر بررسی شود. ظرفیت مجاز احداث روی انشعاب و تأیید فنی اتصال باید جداگانه بررسی شوند. |
| زیست‌توده، برق‌آبی و زمین‌گرمایی | این فناوری‌ها در ضوابط خرید تضمینی نیروگاه‌های تجدیدپذیر آمده‌اند. برای فروش از طریق تجمیع‌کننده، پذیرش پروژه در مسیر عرضه برق سبز و وضعیت قرارداد آن نیز باید احراز شود. |
| خورشیدی روی انشعاب کشاورزی یا در محل چاه | موضوع عرضه، برق تولیدی نیروگاه خورشیدی نصب‌شده روی انشعاب کشاورزی است. اگر پروژه برای تأمین مصرف چاه احداث شده باشد، باید روشن شود چه مقدار از تولید طبق ضوابط و قرارداد پروژه قابل فروش است. |
| مولد گازسوز DG، واحد CHP با سوخت فسیلی و مولد دیزلی یا حرارتی متعارف | کوچک‌بودن مولد یا داشتن پروانه بهره‌برداری، برق فسیلی را مشمول تجمیع برق سبز نمی‌کند. این واحدها باید امکان فروش را طبق مقررات مربوط به مولدهای مقیاس‌کوچک یا نیروگاه‌های حرارتی و مسیر معاملاتی مجاز خود بررسی کنند. |
تجمیع کنندگی برق سبز
تجمیع‌کنندگی برق سبز زیرمجموعه‌ی همین چارچوب است، با این تمرکز که فقط برق منابع تجدیدپذیر (خورشیدی، بادی، برق‌آبی کوچک‌مقیاس، زیست‌توده و مانند آن) در تابلوی برق سبز عرضه می‌شود. تابلوی برق سبز بخشی از بورس انرژی است که برای معامله‌ی همین نوع برق ایجاد شده است.
در سمت تقاضا، به گزارش منابع خبری، صنایع مشمول الزام تأمین بخشی از برق از منابع تجدیدپذیر، دستگاه‌های اجرایی و مراکز استخراج رمزارز از خریداران بالقوه‌اند. همچنین تابلو علاوه بر برق فیزیکی، تقاضا برای گواهی برق تجدیدپذیر را هم پوشش می‌دهد.
برای بررسی امکان همکاری و دریافت مشاوره، با تیم ما 22140132-021 تماس بگیرید.